Madamu Jeannette Kagame yasabye ibihugu bya Afurika gushyira iherezo ku kibazo cy’inzara

Madamu Jeannette Kagame asanga imirire myiza ari ishingiro ry’ubuzima bwiza, amahoro n’uburumbuke bityo akaba asaba ibihugu bya Afurika gushyira iherezo ku kibazo cy’inzara giterwa n’impamvu zinyuranye zirimo intambara n’imvururu za hato na hato.

Ibi yabitangarije mu nama y’ihuriro mpuzamahanga ku iterambere ry’ubuhinzi muri Afurika, AGRF, ikomeje kubera i Kigali.

Ibiganiro ku mirire iboneye no kugeza indyo yuzuye kuri bose nibyo byabimburiye ibindi ku munsi wa kabiri w’inama ya 12 y’ihuriro mpuzamahanga ku iterambere ry’ubuhinzi muri Afurika, AGRF.

Ni ibiganiro byitabiriwe n’abadamu b’abakuru b’ibihugu bya Afurika barimo na Madamu Jeannette Kagame washimangiye akamaro k’imirire iboneye kuri buri wese.

Yagize ati “Mu birebana n’ubuzima bw’umuntu ku giti cye n’iterambere ry’imibereho myiza muri rusange, imirire ni ingenzi cyane. Imirire myiza ni ishingiro ry’ubuzima bwiza, amahoro, imibereho myiza n’uburumbuke. Birazwi neza ko abantu bafata ifunguro mu buryo bw’akajagari cg butaboneye bagira ikibazo cy’umubyibuho ukabije no kurwara indwara zitandura nk’umutima, diyabete na kanseri zimwe na zimwe. Bityo rero gufata iya mbere mu guteza imbere imirire iboneye ku Isi ni ingenzi ku buyobozi bwiza aho buva bukagera.”

Ngo nubwo bimeze bityo ariko abatari bake ku Isi no muri Afurika by’umwihariko bugarijwe n’inzara nkuko raporo ya 6 ku kibazo cy’ibiribwa ku Isi iherutse kubigaragaza ubwo yashyirwaga ahagaragara mu kwezi kwa Gatanu uyu mwaka.

Aha ni naho Madamu Jeannette Kagame yahereye asaba ibihugu bya Afurika gukora ibishoboka byose bigakemura impamvu zitera ibura ry’ibiribwa by’umwihariko imvururu n’intambara zidasiba kumvikana hirya no hino kuri uyu mugabane.

“Biteganyijwe ko ababarirwa muri miliyoni 660 bazahura n’ikibazo cy’inzara muri 2030 kandi abarenga kimwe cya kabiri bazaba ari abo ku muabane wacu. Ibi rero birashimangira impamvu amahoro n’umutekano ari ikintu cy’ibanze kitagibwaho impaka. Imwe mu mpamvu nyamukuru zitera ikibazo cy’ibiribwa bike muri Afurika ni amakimbirane. Amakimbirane atuma habaho abimukira n’impunzi batabasha guhinga ngo babyaze umusaruro ubutaka bwabo. Izindi mpamvu zirimo igiciro gihanitse cy’ibiribwa aho bibasha kuboneka ndetse n’imihindagurikire y’ibihe.”

Komiseri ushinzwe iterambere ry’icyaro n’ubuhinzi muri komisiyo y’umuryango wa Afurika Yunze Ubumwe, Josefa Leonel Correia SACKO nawe avuga ko muri 2021 habarurwaga miliyoni zisaga 270 z’abantu bafite ikibazo cy’ibiribwa muri Afurika, ni ukuvuga abasaga 20% by’abatuye uyu mugabane wose.

Ni ibintu asanga ari urukozasoni kuri uyu mugabane ufite amahirwe atagira uko angana yatuma abawutuye bihaza mu biribwa ndetse bakagaburira n’abandi.

“Ntidukeneye inama zitarangira kugirango tubone ibirimo kuba kandi iyo dusumye imibare igaragaza ikibazo cy’ibiribwa ku Isi dusanga buri gihe umugabane wacu ari wo wa nyuma kandi nyamara dufite ibyangombwa byose ngo twihaze nk’ibihugu. Dufite 60% by’ubutaka budahinze kandi bwera, Afurika niyo ifite abaturage benshi bakiri urubyiruko, dufite amazi, dufite byose imibare itwereka.”

Roman Tesfaye, madamu wa Hailemariam Desalegn, wahoze ari minisitiri w’intebe wa Ethiopia, avuga ko abadamu b’abakuru b’ibihugu bya Afurika nabo bakwiye gutanga umusanzu wabo mu gukemura ikibazo cy’imirire kuri uyu mugabane.

Ihuriro mpuzamahanga ku iterambere ry’ubuhinzi muri Afurika AGRA, muri iyi nama kandi ryatanze ibihembo kuri ba rwiyemezamirimo b’abagore bafite ibikorwa n’imishinga by’indashyikirwa mu kongerera agaciro umusaruro ukomoka ku buhinzi.

Muri 4 bahawe ibyo bihembo bizwi nka ”THE VALUE FOR HER Women Agripreneur of the Year Awards” harimo n’umunyarwandakazi, Uwintwari Liliane, uyobora ikigo Mahwi Tech. Abandi ni Fatou Manneh wo muri Gambia, Célia Chabi wo muri Benin ndetse na Oluyemisi Iranloye wo muri Nigeria ari nawe wegukanye igihembo nyamukuru.

RBA

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *